Celugel, żel bazowy hydrofilowy, żel celulozowy (Gelatum basale hydrophylicum, Gelatum hydroxyethylcellulosi, Hydroxyethylcellulosi mucilago) - surowiec farmaceutyczny przeznaczony do sporządzania leków recepturowych i aptecznych.

Celugel jest pierwszym, dopuszczonym do obrotu w Polsce beztłuszczowym podłożem bazowym o charakterze przezroczystego żelu hydrofilowego (hydrożelu), posiadającego trójwymiarową strukturę przestrzenną (siateczkową). Utworzony z półsyntetycznego, organicznego koloidu wielocząsteczkowego - hydroksyetylocelulozy [HEC] (EP 9) w procesie solwatacji. 

Hydrożel celulozowy zbudowany jest z łańcuchów polimerowych, których przestrzenie w ponad 80% wypełnia woda. Zaletą celugelu jest sposób konserwacji - kwasem sorbowym i jego solą, który jest związkiem pochodzenia naturalnego, występującym w owocach jarzębiny (Fructus Sorbii aucupariae). Kwas sorbowy i jego sole w porównaniu do parabenów wykazują zminimalizowane, potencjalne właściwości alergizujące. Odpowiednie pH żelu celulozowego (zbliżone do odczynu fizjologicznego skóry) zapewnia zachowanie kwasowo-alkalicznej równowagi tkanek. Celugel zawiera w swoim składzie dodatek glicerolu, który zapobiega natychmiastowemu wysychaniu, uelastyczniając powstający delikatny film ochronny.

Żel bazowy hydrofilowy nie zawiera etanolu, ale umożliwia jego włączenie (nawet do 70%). Odporny na działanie kwasów i chlorowodorków. Znana jest niezgodność farmaceutyczna z erytromycyną. Jest podłożem innowacyjnym, chętnie stosowanym w amerykańskiej i europejskiej, współczesnej praktyce farmaceutycznej do wytwarzania leków recepturowych - hydrożeli (hydrogelata).

Preparaty z użyciem Celugelu posiadają szereg korzystnych właściwości, między innymi takich jak:
•	wygoda aplikacji, ze względu na rozciągliwość i jednocześnie efektywną adhezyjność z błonami śluzowymi i skórą.
•	nietłuste, przyjemne po naniesieniu, lekkie podłoże dla preparatów stosowanych w leczeniu schorzeń skóry tłustej (cutis seborrhoica) i trądzikowej (cutis acneata), a także skóry owłosionej (cutis piliata), np. głowy, brody, okolic łonowych.
•	łatwo zmywalne z powierzchni skóry.
•	zapewnia odczucie chłodzenia, zwłaszcza skóry i nabłonka zmienionych zapalnie (inflammatio cutis et epithelii), z towarzyszącymi objawami podmiotowymi : zaczerwienieniem (rubor), obrzękiem (oedema) bądź uciepleniem (calor). 
•	alternatywa przy złej tolerancji podłoży lipofilowych.

Celugel nie powinien stanowić vehiculum preparatów dla skóry przesuszonej, szorstkiej oraz pergaminowatej (xeroderma pigmentosum).

Zastosowanie Celugelu, jako podłoża hydrofilowego jest korzystne w przypadku wielu chorób skóry, szczególnie przebiegających z ostrymi stanami zapalnymi oraz wysiękiem (exsudatum) – gdzie po wyschnięciu powstaje cienka, przepuszczalna ochronna błonka.

Celugel posiada silnie zaznaczone właściwości bioadhezyjne; może być aplikowany na błony śluzowe nosa oraz jamy ustnej. Jest szczególnie przydatny przy sporządzaniu leków otorynolaryngologicznych i periodontologicznych, stanowiąc alternatywę łatwo spływających z miejsca stosowania preparatów z glicerolem.
Preparatyka Celugelu jest uzależniona od charakteru wprowadzanych do tego podłoża substancji, które mogą tworzyć roztwory bądź zawiesiny. Żele z rozpuszczoną substancją leczniczą są najczęściej przezroczyste, natomiast z substancjami zawieszonymi z reguły nieprzezroczyste.

Wszystkie preparaty z zastosowaniem bazowego żelu hydrofilowego zaleca się przechowywać w chłodnym miejscu (2-8°C).

Rp.
….40% sol. Natrii thiosulfurici       40,0
     Celugeli                              ad 100,0
 M.f.gelatum
D.S. 1 x na noc
Sposób wykonania: 16 g tiosiarczanu sodu rozpuścić (nie ogrzewając) w 24 g wody.
Odważyć 60 g Celugelu do zlewki.  Wprowadzać stopniowo roztwór tiosiarczanu sodu, mieszając szklaną bagietką.   Przenieść sporządzony lek do opakowania.
Wskazania:
Grzybica strzygąca stóp (trichophytiasis pedis), łupież pstry (pityriasis vesicolor), pomocniczo w leczeniu świerzbu (scabies).

Rp.
       Ureae purae   10,0 – 40,0
       Celugeli          ad 100,0
  M.f.gelatum
D.S. 1 x na noc
Sposób wykonania: mocznik rozpuścić bezpośrednio w Celugelu używając moździerza, za pomocą bagietki (proces długotrwały) bądź przy użyciu miksera recepturowego (na najmniejszych „1” obrotach).
Wskazania: 
W zależności od stężenia jako preparat keratoplastyczny lub keratolityczny. Może być użyty również na owłosioną skórę głowy.
Choroby przebiegające z zaburzeniem rogowacenia: rybia łuska (ichthyosis), łupież czerwony mieszkowy (pityriasis rubra pilaris), rogowiec dłoni i podeszw (keratoderma palmare et plantare) oraz rogowacenie mieszkowe (keratosis follicularis), ponadto alergiczne i niealergiczne wypryski (eczemae).

Rp.
       Lignocaini hydrochlorici   2,0
      Tetracaini hydrochlorici    1,0
      Celugeli                     ad 100,0
M.f.gelatum
D.S. D.S. 1 x na noc
Sposób wykonania: substancje rozpuścić bezpośrednio w Celugelu, używając moździerza lub za pomocą bagietki bądź przy użyciu miksera recepturowego (na najmniejszych „1” obrotach). 
Sporządzony preparat jest przezroczysty, bezbarwny lub żółtawy.
Wskazania:
Do powierzchniowych znieczuleń laryngologicznych (błon śluzowych nosa, nosogardzieli i gardła) oraz do pokrywania bezpośrednio przed użyciem wzierników, cewników, zgłębników.  W dermatologii, stany wymagające zastosowania środka miejscowo znieczulającego (anaestheticum localium).

Rp.
       Lignocaini hydrochlorici   15,0 !
      Tetracaini hydrochlorici    6,0 !
      96% Ethanoli                   12,0
      Celugeli                     ad 100,0
M.f.gelatum
D.S. 1 x godzinę przed zabiegiem.   
Sposób wykonania: Substancje zmieszane z etanolem rozpuścić bezpośrednio w Celugelu używając moździerza lub za pomocą bagietki (proces długotrwały) lub przy użyciu miksera recepturowego (na najmniejszych „1” obrotach). Sporządzony preparat jest przezroczysty, bezbarwny lub żółtawy.
Wskazania:
Miejscowe znieczulenia zabiegowe – „ad manus medici” (do rąk lekarza).  Konsystencja żelu jest rzadka, półpłynna.

Rp.
       Clindamycini hydrochlorici    1,0 – 2,5
      Aquae purificatae                         5,0
      Celugeli                                   ad 100,0
M.f.gelatum
Sposób wykonania: Chlorowodorek klindamycyny rozpuścić w wodzie. Wprowadzić do Celugelu za pomocą bagietki (proces długotrwały) bądź przy użyciu miksera recepturowego (na najmniejszych „1” obrotach).
Wskazania: Trądzik pospolity (acne vulgaris) – jako leczenie miejscowe I rzutu.
Klindamycyna zastosowana na skórę wnika do treści zaskórników (comedo) w stężeniu wystarczającym do zniszczenia większości szczepów bakterii Propionibacterium acnes, które są jednym z głównych czynników etiologicznych trądziku pospolitego.

Rp.
       Detreomycini     1,0 – 3,0
      60% Ethanoli          30,0
      Celugeli              ad 100,0
M.f.gelatum
D.S. 1 x na noc
Sposób wykonania: chloramfenikol rozpuścić 60% etanolu i wprowadzić do Celugelu intensywnie mieszając za pomocą bagietki (proces długotrwały) lub używając moździerza bądź przy użyciu miksera recepturowego (na średnich  „3-4” obrotach). Sporządzony preparat jest nieprzezroczysty, barwy białej lub biało-żółtej.
Wskazania:
Trądzik (acne), zwłaszcza trądzik ropowiczy (acne phlegmonosa), ropne zakażenia skóry wrażliwe na chloramfenikol, w tym oporne na leczenie innymi chemioterapeutykami.

Rp.
        Benzocaini                  5,0      
        Prednisoloni              0,25
        Glyceroli 85%            2,5
        Celugeli                ad 100,0
  M.f.gelatum
D.S. 1 do 3 x dziennie
Sposób wykonania: zmikronizowaną benzokainę oraz prednizolon zlewigować glicerolem 85% i wprowadzić do Celugelu używając moździerza lub za pomocą bagietki (proces długotrwały) bądź przy użyciu miksera recepturowego (na najmniejszych „1” obrotach).
Wskazania:
Ostry i przewlekły wysięk alergiczny z towarzyszącym świądem (exsudatum allergicum prurit.)

Rp.
        Benzocaini                  2,0
        Nystatini               3 mln j.m.
        Glyceroli 85%            1,5
        Celugeli                ad 30,0
  M.f.gelatum
D.S. do stosowania w jamie ustnej, 2-4 x dziennie po posiłkach.
Sposób wykonania: Zmikronizowaną benzokainę oraz nystatynę zlewigować glicerolem 85% i wprowadzić do Celugelu używając moździerza lub za pomocą bagietki (proces długotrwały) bądź przy użyciu miksera recepturowego (na najmniejszych „1” obrotach).
Wskazania:
Preparat wskazany w leczeniu bolesnych zakażeń jamy ustnej drożdżakami (candidiasis oralis). Celugel zapewnia efektywną adhezję preparatu, w porównaniu z tradycyjnymi preparatami opartymi na glicerolu bądź kleiku z gumy arabskiej.

Rp.
       Ichtammoli                   2,5
       Aquae purificatae        5,0
       Dermatoli                   10,0
       Celugeli               ad 100,0
  M.f.gelatum
D.S. 1 do 4 x dziennie
Sposób wykonania: do ichtamolu w parowniczce dodawać stopniowo wodę i utworzyć koncentrat. Osobno utworzyć koncentrat zasadowego galusanu bizmutu z równą częścią Celugelu. Wprowadzić obydwa koncentraty do pozostałej ilości Celugelu intensywnie mieszając za pomocą bagietki (proces długotrwały) lub przy użyciu miksera recepturowego (na średnich „3-4” obrotach).
Wskazania:
Choroby skóry przebiegające z bolesnymi, bakteryjnymi stanami zapalnymi, m.in. czyraczność (furunculosis), czyraki gromadne (carbunculosis), ropnie mnogie pach (hidradenitis suppurativa). W poszczególnych przypadkach klinicznych można dołączyć do składu glikokortykosteroidy.

Rp.
       Ethacridini lactatis (Rivanoli)  0,2
      Aquae purificatae                      9,0
      Celugeli                               ad 100,0
  M.f.gelatum
D.S. 
Sposób wykonania: rywanol rozpuścić w ogrzanej wodzie. Wprowadzić do Celugelu za pomocą bagietki.
Wskazania: 
Środek odkażający, aktywny głównie w stosunku do bakterii Gram-dodatnich, grzybów. Także w stanach zapalnych, np. napletka (nieoperacyjne metody leczenia stulejki - phimosis). Rywanol nie reaguje z białkami, w wyniku czego nie wykazuje działania ściągającego – co jest w pewnych przypadkach zamierzone.  Forma żelu stanowi alternatywę dla tradycyjnie stosowanych przymoczek, w trudno gojących się ranach i owrzodzeniach skóry (vulnus et ulceroses cutis).

Rp.
      Neomycini sulfatis        1,0
      Aquae purificatae          6,0
      Celugeli                   ad 100,0
  M.f.gelatum
D.S. 1 x dziennie
Sposób wykonania: Siarczan neomycyny rozpuścić w wodzie. Wprowadzić do Celugelu za pomocą bagietki (proces długotrwały) bądź przy użyciu miksera recepturowego (na najmniejszych „1” obrotach).
Wskazania: 
Ropne choroby skóry, zwłaszcza pochodzenia gronkowcowego (Staphylococcus spp.), m.in. liszajec zakaźny (impetigo contagiosa), liszajec gronkowcowy Bockharta (impetigo Bockharti) oraz wyprzenia bakteryjne (intertrigo microbica).  Także w niewielkich zakażonych odmrożeniach i oparzeniach.

Rp.
      Metronidazoli                0,5
     3% sol. Acidi borici       20,0
     Celugeli                   ad 100,0
 M.f.gelatum
D.S. 1 x na noc
Sposób wykonania: metronidazol oraz 0,6g kwasu borowego rozpuścić w gorącej wodzie. Nie studząc, wprowadzić gorący roztwór do Celugelu za pomocą bagietki lub miksera recepturowego.
Wskazania: 
Nużyca (demodecosis), zwłaszcza skóry owłosionej.

Rp.
     Intracti Hippocastani          8,0
     Procaini hydrochlorici        2,0
     Aquae purificatae                5,0
     Celugeli                       ad 200,0
 M.f.gelatum
D.S. 2 – 4 x dziennie
Sposób wykonania: Chlorowodorek prokainy w 5 g wody i wprowadzić za pomocą bagietki lub przy użyciu miksera recepturowego do Celugelu.  Następnie dodać intrakt z kasztanowca. 
Wskazania: 
Żel do miejscowego stosowania w dolegliwościach związanych z hemoroidami i innymi stanami chorobowymi odbytu, przebiegających ze świądem, bólem. 

Rp.
     Cupri sulfurici        0,1 – 1,0
     Aquae purificatae      3,0
     Celugeli                   ad 100,0
 M.f.gelatum
D.S. 1 – 2 x dziennie
Sposób wykonania: siarczan miedzi rozpuścić w wodzie. Wprowadzić do Celugelu za pomocą bagietki, lub przy użyciu miksera recepturowego.
Wskazania:
Grzybice, zwłaszcza oporne na klasyczne leki p/grzybicze (nystatynę, klotrymazol)
0,1% w jamie ustnej,
0,2 % –0,3% narządów płciowych,
0,3% – 1% skóry, w tym owłosionej skóry głowy i okolic łonowych.

Rp.
     Resorcini                       3,0
     Acidi salicylici              1,0
    60% Ethanoli               25,0    
    Celugeli                   ad 100,0
 M.f.gelatum
D.S. 1 x wieczorem
Sposób wykonania: rezorcynę oraz kwas salicylowy rozpuścić w 60% etanolu. Wprowadzić do Celugelu za pomocą bagietki lub moździerza bądź przy użyciu miksera recepturowego.
Wskazania:
Zapalenie łojotokowe skóry (dermatitis seborrhoica),  w trądziku  z występującymi zaskórnikami (Acne v. comedosis).  Może być stosowany na skórę owłosioną.

Rp.
     Liq. Aluminii subacetici        40,0
     Celugeli                           ad 200,0
M.f.gelatum
D.S. 1 - 4 x dziennie
Sposób wykonania: Płyn Burowa wprowadzić do Celugelu za pomocą bagietki, lub przy użyciu miksera recepturowego.
Wskazania:  „Żel z płynem Burowa”.  Doskonały preparat o działaniu przeciwobrzękowym, przeciwzapalnym i ściągającym.  Znajduje zastosowanie w stłuczeniach (contusiones), obrzękach (oedemae), czyli tzw. opuchliznach, różnego rodzajach stanach zapalnych skóry (varias inflammationis cutis), oparzeniach I° (combustiones).

Rp.
     Acidi ascorbici                          1,6
     Lidocaini hydrochlorici            0,4
     Aquae purificatae                     4,0
     Celugeli                              ad 20,0
M.f.gelatum
D.S. 1 x dz. zewn. Do jonoforezy.
Sposób wykonania: Witaminę C rozpuścić w 2,5 g wody gorącej. Ochłodzić.  Chlorowodorek lidokainy ropuścić w 1,5 g wody (o temp. pokojowej).  Wprowadzić osobno roztwory do Celugelu.
Trwałość preparatu po sporządzeniu : 5 dni (przechowując w temp. 2-8° C)